Τελευταίες «εστίες» της παράδοσης στην Κρήτη
Παρά τη σταδιακή εξαφάνιση πολλών παραδοσιακών τεχνών, υπάρχουν ακόμη χωριά και ορεινές περιοχές της Κρήτης όπου ορισμένα επαγγέλματα συνεχίζουν να επιβιώνουν. Εκεί, οι τελευταίοι τεχνίτες και κτηνοτρόφοι προσπαθούν να κρατήσουν «ζωντανές» τις γνώσεις και τις τεχνικές που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά εδώ και αιώνες.
Από την αγγειοπλαστική του Θραψανό μέχρι τα μιτάτα του Ψηλορείτη, η παράδοση εξακολουθεί να αποτελεί κομμάτι της καθημερινής ζωής…
Τα παραδοσιακά επαγγέλματα της Κρήτη δεν είναι απλώς δουλειές του παρελθόντος, είναι ζωντανά κομμάτια της ιστορίας, της λαϊκής τέχνης και της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Μέσα από αυτά τα επαγγέλματα διατηρούνται τεχνικές αιώνων, κρητικές λέξεις, συνήθειες και τρόποι ζωής που συνδέουν το χθες με το σήμερα.
Σε μια εποχή μαζικής παραγωγής και γρήγορης κατανάλωσης, οι τελευταίοι τεχνίτες της Κρήτης συνεχίζουν να θυμίζουν ότι η αξία της χειροποίητης δημιουργίας δεν μπορεί να αντικατασταθεί…
Και τα παραδοσιακά επαγγέλματα που εξαφανίζονται
Από το CRETΑONE…
Στην Πλ. Πανταζοπούλου που αλλάζει πρόσωπο
Κυριακή, λίγο πριν το μεσημέρι. Ο ήλιος λούζει τους δρόμους, η θερμοκρασία είναι ιδανική για βόλτα, και η συνταγή είναι δοκιμασμένη: καλή παρέα, χαλαρή διάθεση και ένας καλός σκοπός που μας έφερε στα πέριξ της πλατείας Πανταζοπούλου στα Σεπόλια. Κοιτάζοντας γύρω σου το σκηνικό σήμερα, δεν μπορείς να μην αναλογιστείς το χθες. Γιατί, όπως όλη η παλιά Αθήνα, έτσι κι αυτή η γωνιά έχει αλλάξει ριζικά.
Πολλοί ίσως αναρωτιούνται τι υπήρχε παλιότερα εδώ. Για τις νεότερες γενιές, τα Σεπόλια είναι άλλη μια πυκνοκατοικημένη αστική γειτονιά. Οι παλιότεροι, όμως, θυμούνται μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η ίδια η λέξη «Σεπόλια» εξάλλου (από το «εσωπόλια» / «έσω πόλις») μαρτυρά μια περιοχή που κάποτε βρισκόταν «έξω» από τον κύριο αστικό ιστό, γεμάτη με περιβόλια, ελαιώνες και τρεχούμενα νερά από τον Κηφισό.
Ακόμα όμως και σε πιο πρόσφατες δεκαετίες, πριν τις μεγάλες εργασίες ανάπλασης, η περιοχή γύρω από την πλατεία Πανταζοπούλου διατηρούσε μια έντονη αίσθηση γειτονιάς. Οι παλιότεροι κάτοικοι έχουν να το λένε: εδώ έβρισκες εκείνα τα φοβερά, αυθεντικά ταβερνάκια. Μικρές γωνιές με απίθανους μεζέδες, χύμα κρασί και, πάνω απ’ όλα, χαμογελαστά, φιλόξενα πρόσωπα που σε έκαναν να νιώθεις σαν στο σπίτι σου.
Σήμερα, το αστικό τοπίο έχει μεταμορφωθεί. Σύγχρονες, μεγάλες πολυκατοικίες έχουν πάρει τη θέση των παλιών χαμηλών σπιτιών με τις αυλές, όπως αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στις φωτογραφίες και Η καθημερινότητα της γειτονιάς εξυπηρετείται πλέον από σχολεία, τοπικές δομές –όπως η Λέσχη Φιλίας του Δήμου Αθηναίων που βλέπουμε– και μια έντονη αίσθηση ζωντάνιας κάτω από τη σκιά των δέντρων, που ευτυχώς συνεχίζουν να δίνουν ανάσες πράσινου στους δρόμους
Μια κρυφή, γλυκιά όαση στην Ακαδημία Πλάτωνος
Για ακόμα μια χρονιά, έδωσα το καθιερωμένο μου ραντεβού με τις μουριές στο ανοιχτό αρχαιολογικό πάρκο της Ακαδημίας Πλάτωνος. Μια ανάσα από την καθημερινότητα της πόλης, μόλις δύο βήματα από το σπίτι, αυτό το πάρκο κρύβει θησαυρούς που περιμένουν όσους ξέρουν ακόμα να παρατηρούν τη φύση γύρω τους. Αυτή την περίοδο, τα δέντρα βρίσκονται στα καλύτερά τους.
Οι φυλλωσιές τους είναι γεμάτες από λευκά, πεντανόστιμα και μελωμένα μούρα. Το πιο παράξενο, όμως, είναι η αφθονία τους. Μεγάλες ποσότητες μένουν ανέγγιχτες στα κλαδιά, λες και οι περισσότεροι περαστικοί δεν έχουν πάρει είδηση την ύπαρξή τους, ή ίσως λιγόστεψαν πια εκείνοι που αναγνωρίζουν την πραγματική, αυθεντική αξία αυτών των καρπών.
Τις τελευταίες δύο ημέρες, με αφορμή κάποιες εξωτερικές δουλειές, ο δρόμος μου με έβγαλε ξανά από εκεί. Δεν έχασα την ευκαιρία. Στάθηκα κάτω από τη σκιά τους και άρχισα να τα τρυγώ, απολαμβάνοντάς τα επιτόπου — ακριβώς όπως κάναμε παλιά, με την ίδια παιδική ανεμελιά, τότε στο χωριό.
Σε πείσμα των γρήγορων ρυθμών της Αθήνας, η Ακαδημία Πλάτωνος μάς υπενθυμίζει ότι οι πιο όμορφες απολαύσεις παραμένουν απλές, γενναιόδωρες και, ευτυχώς, ακόμα ελεύθερες για όλους μας. Και τα μούρα, ξέρετε, δεν κρατάνε πολύ καιρό. Ίσα μέχρι τα μέσα Ιούνιου. Μετά τέλος…
Απόψε είναι η δεύτερη πανσέληνος του Μαϊου
Σήμερα, Κυριακή 31 Μαΐου 2026, θα παρακολουθήσουμε ένα πολύ ιδιαίτερο αστρονομικό φαινόμενο. Το να έχουμε δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα είναι κάτι σχετικά σπάνιο και αυτή η δεύτερη πανσέληνος έχει το δικό της, ξεχωριστό όνομα: «Μπλε Φεγγάρι» (Blue Moon).
Ας δούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό και τι αξίζει να έχετε στο νου σας καθώς θα κοιτάζετε τον νυχτερινό ουρανό:
Παρά το όνομά του, το φεγγάρι δεν πρόκειται να αλλάξει χρώμα και να γίνει μπλε (εκτός αν υπάρχει στην ατμόσφαιρα μεγάλη συγκέντρωση σκόνης ή καπνού από κάποια ηφαιστειακή έκρηξη ή πυρκαγιά).
Ο όρος είναι καθαρά μεταφορικός και προέρχεται από την αγγλική έκφραση “once in a blue moon”, που σημαίνει κάτι που συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια. Επειδή ο συνοδικός μήνας (ο κύκλος της Σελήνης από πανσέληνο σε πανσέληνο) διαρκεί περίπου 29,5 ημέρες, και οι περισσότεροι δικοί μας μήνες έχουν 30 ή 31 ημέρες, ανά περίπου 2,7 χρόνια τυχαίνει ένας μήνας να έχει δύο πανσελήνους.
Τι να έχετε στο νου σας κοιτάζοντας τον ουρανό;
- Η ψευδαίσθηση της Σελήνης: Όταν το φεγγάρι θα αρχίσει να ανατέλλει και θα βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, θα σας φανεί τεράστιο. Αυτό είναι ένα οπτικό τρικ του εγκεφάλου μας (που συγκρίνει το μέγεθός του με δέντρα ή κτίρια στην ανατολή) και προσφέρει την καλύτερη ευκαιρία για εντυπωσιακές φωτογραφίες.
- Καθαρός Ουρανός & Φωτορύπανση: Για να απολαύσετε τη λάμψη της στο έπακρο, αν έχετε τη δυνατότητα, επιλέξτε ένα σημείο με όσο το δυνατόν λιγότερα τεχνητά φώτα. Ακόμα και μέσα από την πόλη, όμως, η φωτεινότητά της θα είναι καθηλωτική.
- Συναισθηματική φόρτιση: Παραδοσιακά, οι πανσέληνοι συνδέονται με κορύφωση των συναισθημάτων και ένταση. Το «Μπλε Φεγγάρι», λόγω της σπανιότητάς του, θεωρείται από πολλούς μια ιδανική στιγμή για «κλείσιμο κύκλων» – μια ευκαιρία να αφήσετε πίσω σας ό,τι δεν σας εξυπηρετεί πια, καθώς ο Μάιος μας αποχαιρετά.
Ετοιμάστε, λοιπόν, ένα δροσερό ρόφημα, βγείτε στο μπαλκόνι ή σε μια ταράτσα αύριο το βράδυ και απολαύστε αυτό το σπάνιο διπλό δώρο του Μαΐου!
Άνοιξη στο Όσλο: Ένας νοερός περίπατος
Τι μπορεί να συναντήσει κανείς σε έναν περίπατο στις γειτονιές του Όσλο; Η απάντηση κρύβεται στην απόλυτη αρμονία της πόλης με το φυσικό περιβάλλον. Εκεί που ο αστικός ιστός υποκλίνεται στη φύση, η άνοιξη φέρνει μαζί της χρώματα, αρώματα και μια αξεπέραστη αίσθηση ηρεμίας. Είναι οι στιγμές που οι ρυθμοί πέφτουν και οι γειτονιές γεμίζουν ζωή.
Εκεί που θα βγουν να περπατήσουν ο παππούς και η γιαγιά με τα εγγονάκια τους, απολαμβάνοντας τον καθαρό αέρα και τον ζεστό ανοιξιάτικο ήλιο. Ο καλός μας φίλος Βασίλης, που βρίσκεται αυτή την εποχή εκεί, αποτύπωσε με τον φακό του αυτή τη μοναδική ατμόσφαιρα σε τέσσερις υπέροχες φωτογραφίες. Αφήστε τη φαντασία σας ελεύθερη, μεταφερθείτε νοερά σε αυτά τα μέρη και απολαύστε κάθε στιγμή μαζί μας…
Καθώς περπατάς στους δρόμους της πόλης, η τέχνη ξεπηδά εκεί που δεν το περιμένεις, αγκαλιασμένη από το πράσινο. Όπως βλέπουμε στη φωτογραφία, ένα πανέμορφο χάλκινο άγαλμα ενός μικρού παιδιού με καροτσάκι στολίζει το παρτέρι μιας γειτονιάς, θυμίζοντάς μας την απλότητα και την αθωότητα της καθημερινής ζωής στο Όσλο.
Λίγο πιο πέρα, η φύση κάνει το δικό της θαύμα. Κατακόκκινες και πορτοκαλί τουλίπες ξεπετάγονται ανάμεσα σε λευκά ανοιξιάτικα αγριολούλουδα και πυκνές φυλλωσιές. Η αντίθεση των χρωμάτων στο υπόβαθρο των δέντρων είναι μια ζωντανή ζωγραφιά. Αν κουραστείς, η πόλη έχει προνοήσει για την τέλεια γωνιά ξεκούρασης. Στην κάτω φωτογραφία, ένα παραδοσιακό ξύλινο παγκάκι, φωλιασμένο στη σκιά των δέντρων πάνω στο καταπράσινο γρασίδι, σε προσκαλεί να καθίσεις, να κλείσεις τα μάτια και να ακούσεις το θρόισμα των φύλλων.
Άνοιξη στο Όσλο, ενώ η Ευρώπη φλέγεται!
Καθώς το καλοκαίρι δείχνει τα δόντια του νωρίς και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης «φλέγεται» από ασυνήθιστα υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες, εμείς επιμένουμε να αναζητάμε τη δροσιά και τη γαλήνη της φύσης.
Ταξιδεύουμε νοερά στον ευρωπαϊκό Βορρά και, μέσα από τον φωτογραφικό φακό του καλού μας φίλου Βασίλη, μεταφερόμαστε στη Νορβηγία για να απολαύσουμε μερικές μαγικές, ανοιξιάτικες εικόνες.
Το Όσλο έχει φορέσει τα γιορτινά του και η φύση κάνει το δικό της θαύμα. Τι αληθινή ομορφιά! Τα ανθισμένα δέντρα και οι καταπράσινες γωνιές της πόλης μάς θυμίζουν πόσο αναζωογονητική είναι η άνοιξη.
Οι μοβ και οι λευκές πασχαλιές έχουν πλημμυρίσει τις γειτονιές με χρώμα και άρωμα, προσφέροντας ένα μοναδικό οπτικό θέαμα που σε κάνει να σταματάς και απλώς να θαυμάζεις.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Βασίλη που, μέσα από τις φωτογραφίες του, μας χαρίζει αυτές τις μικρές, πανέμορφες «οάσεις» δροσιάς και ανοιξιάτικης μαγείας!
Στον χώρο του Ασκληπιείου της Επιδαύρου
Ολοκληρώνουμε σήμερα το μεγάλο μας αφιέρωμα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, όχι όμως με την υπόκλιση των ηθοποιών στην ορχήστρα, αλλά με μια ουσιαστική περιήγηση στον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο που το περιβάλλει. Για τον ανυποψίαστο επισκέπτη, η Επίδαυρος είναι το Θέατρο. Για τον «ψαγμένο» όμως ταξιδιώτη, οι διάσπαρτες πέτρες λίγα μέτρα πιο πέρα κρύβουν το πραγματικό μυστικό του τόπου. Διότι το να βλέπεις απλά αρχαία θεμέλια δεν είναι αρκετό, αν δεν γνωρίζεις την ιστορία τους, τι εξυπηρετούσαν και πώς λειτουργούσε αυτό το παγκόσμιο κέντρο ίασης.
Αυτό που αντικρίζουμε σήμερα περπατώντας στον αρχαιολογικό χώρο όπως φαίνεται χαρακτηριστικά στις φωτογραφίες, είναι το Ασκληπιείο της Επιδαύρου. Δεν επρόκειτο απλά για έναν θρησκευτικό χώρο, αλλά για το πιο φημισμένο θεραπευτικό κέντρο του αρχαίου κόσμου, το λίκνο της ιατρικής επιστήμης. Εδώ συνέρρεαν ασθενείς από κάθε γωνιά της Μεσογείου αναζητώντας τη θεραπεία. Οι εγκαταστάσεις που βλέπουμε περιλάμβαναν: Το Άβατον ή Εγκοιμητήριο. Εκεί όπου οι ασθενείς ξάπλωναν για να κοιμηθούν και να εμφανιστεί στον ύπνο τους ο θεός Ασκληπιός για να τους θεραπεύσει ή να τους υποδείξει τη θεραπεία.
Την περίφημη Θόλο: Ένα κυκλικό, αρχιτεκτονικό αριστούργημα, τα θεμέλια του οποίου διακρίνονται στον χώρο. Ξενώνες, Λουτρά και Στάδιο: Καθώς η θεραπεία στην αρχαιότητα ήταν ολιστική και περιλάμβανε καθαριότητα, άσκηση και ψυχαγωγία (εξού και η ύπαρξη του Θεάτρου!). Η ανάδυση αυτού του μοναδικού πολιτιστικού θησαυρού από το σκοτάδι του χρόνου είναι το αποτέλεσμα μιας τεράστιας και πολυετούς αρχαιολογικής δαπάνης και προσπάθειας. Οι ανασκαφές, που ξεκίνησαν συστηματικά στα τέλη του 19ου αιώνα από την Αρχαιολογική Εταιρεία και τον Παναγιώτη Καββαδία, και συνεχίζονται μέχρι τις μέρες μας, δεν έφεραν απλά στο φως τα ευρήματα.
Με εκτεταμένα προγράμματα αναστήλωσης και συντήρησης, οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να «συναρμολογήσουν» το παζλ των αρχιτεκτονικών μελών. Έτσι, ο επισκέπτης σήμερα δεν βλέπει άμορφους σωρούς από πέτρες, αλλά μπορεί να αντιληφθεί το ύψος, τον όγκο και την αίγλη των κτιρίων, χάρη στην υποδειγματική ανάδειξη του χώρου. Αξίζει να αφιερώσετε χρόνο περπατώντας ανάμεσα στα αρχαία θεμέλια, δίπλα από το Θέατρο και το Μουσείο; Το Αρχαίο Θέατρο δεν χτίστηκε αυτόνομα· δημιουργήθηκε για να ψυχαγωγεί τους ασθενείς του Ασκληπιείου. Η περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο δίνει το απαραίτητο context (πλαίσιο) για να καταλάβει κανείς τη βαθύτερη φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων για την ψυχοσωματική υγεία.